Dossier: Int. samenwerking onderzoek
De Europese Unie heeft internationale wetenschappelijke samenwerking hoog in het vaandel staan. Excellent onderzoek kent immers geen grenzen. Bovendien wil de EU zichzelf promoten als aantrekkelijke locatie voor talent. In 2021 presenteerde de Commissie een mededeling gericht op de internationale dimensie van onderzoek: de zogenaamde Global Approach. De EU beschikt over een aantal instrumenten voor uitvoering van deze strategie, zoals het kaderprogramma Horizon Europe, bilaterale verdragen en het Strategic forum for international scientific and technological cooperation (SFIC).
Laatste ontwikkelingen
- In mei 2026 heeft de Raad Concurrentievermogen van de EU een Commissievoorstel voor een eerste EU-kader voor wetenschapsdiplomatie aangenomen.
- In juli 2026 heeft Japan zich officieel geassocieerd met Horizon Europe, het EU-programma voor onderzoek en innovatie. Daarmee wordt Japan, met 123 miljoen inwoners, het grootste geassocieerde land tot nu toe.
- Zwitserland is vanaf november 2025 weer volledig met verschillende EU-programma’s. Het land mag sindsdien weer deelnemen aan Horizon Europe, Euratom Research and Training, ITER/Fusion for Energy (F4E), Digital Europe, Erasmus+ en EU4Health.
- Egypte is als tweede Afrikaanse land (na Tunesië) sinds oktober 2025 officieel geassocieerd met Horizon Europe. De samenwerking met Egypte bevordert onderzoek op watermanagement, duurzame landbouw en voedselzekerheid.
- Begin 2026 hebben de EU en India hebben hun gezamenlijke strategische agenda voor 2030 opgesteld. Ook zijn verdere verkennende gesprekken gevoerd over de associatie van India met Horizon Europe.
- Vanaf januari 2027 zullen Australische organisaties als volwaardige partners meedoen aan Pijler II-projecten van Horizon Europe op onder andere klimaat, digitale innovatie, gezondheid en de bio-economie.
Laatste update: 3 augustus 2026
Global Approach als overkoepelende strategie
Internationale samenwerking vormt een belangrijk onderdeel van het Europese wetenschapsbeleid. Carlos Moedas, voormalig Europees commissaris voor Onderzoek, Wetenschap en Innovatie, maakte van “Open to the world” een van zijn drie prioriteiten. Daarmee bouwde hij voort op de Europese strategie ‘Enhancing and focusing EU international cooperation in research and innovation’. Met deze strategie wilde de Commissie in 2012 de positie van Europa als kenniscontinent onderstrepen en versterken. De huidige Commissie bouwt met de Global Approach weer voort op deze eerdere strategieën. Deze ‘mondiale benadering’ voor onderzoek en innovatie bepleit het promoten van multilateralisme en openheid in internationale samenwerking, op basis van wederkerigheid, een gelijk speelveld en respect voor fundamentele waarden. De Raad heeft de mondiale benadering verwelkomd en daarbij het belang van strategische autonomie benadrukt.
Nieuw kader voor wetenschapsdiplomatie
Parallel hieraan heeft de Commissie begin 2026 het beleid rond wetenschapsdiplomatie en onderzoeksveiligheid verder uitgewerkt, onder meer met een voorstel voor een Raadsaanbeveling over een EU-kader voor wetenschapsdiplomatie. Het kader, dat in mei 2026 aangenomen is door de Raad, moet lidstaten en belanghebbenden begeleiding op dit onderwerk en coördinatie bieden via strategische en ondersteunende maatregelen op EU-niveau. De vijf kerndoelen van het kader omvatten: de bescherming van democratische waarden en technologische soevereiniteit, versterking van de wetenschappelijke positie van de EU, bevordering van vertrouwen in wetenschap, inzet voor vrede en mensenrechten, en bijdrage aan de VN-duurzaamheidsdoelen (SDG's). De instellingen beogen hiermee ook de wereldwijde impact van EU-waarden zoals vrijheid, democratie, gelijkheid en de rechtstaat te beschermen en bevorderen.
Kaderprogramma’s als open instrument
Het kaderprogramma voor onderzoek en innovatie geldt als een belangrijk instrument voor internationale onderzoekssamenwerking. Door het programma open te stellen voor partners van buiten de EU kan men internationale projecten financieren. Het zevende kaderprogramma (KP7) stimuleerde internationale samenwerking op het hele spectrum van activiteiten. Horizon 2020 zette deze trend voort en stelde deelname open voor de hele wereld, mits landen aan bepaalde criteria voldeden. Zo bood Horizon 2020 toegang tot onder andere kandidaat-lidstaten, potentiële kandidaat-lidstaten, landen geassocieerd met KP7 en geselecteerde derde landen. Horizon Europe breidt de criteria uit, waardoor het mogelijk wordt voor landen met excellent onderzoek en innovatie om zich te associëren met Horizon Europe. Dit sluit aan bij de ambities van de Commissie om het programma meer open te stellen voor de rest van de wereld.
Gerichte bilaterale verdragen en associatie
Met gerichte Science & Technology (S&T) overeenkomsten wil de Commissie onderzoekssamenwerking met derde landen mogelijk maken. Deze overeenkomsten vormen een kader om gemeenschappelijke belangen, prioriteiten en obstakels te inventariseren. Zo voert de Commissie bijvoorbeeld beleidsdialogen over wederkerige toegang tot financiering, mechanismes voor cofinanciering of de bescherming van intellectueel eigendom. De EU heeft bilaterale S&T-overeenkomsten gesloten met een aantal individuele landen en regio’s, zoals Canada en de Zuidoost-Azië. De hechtste vorm van bilaterale samenwerking zijn de associatieverdragen. Deze verdragen verlenen instellingen uit derde landen nagenoeg dezelfde regels voor deelname aan het kaderprogramma als instellingen uit de EU. Na langdurig politiek gesteggel tussen de Europese Commissie en het Verenigd Koninkrijk werden in november 2023 de laatste barrières weggenomen voor Britse associatie. De gemaakte afspraken traden op 1 januari 2024 in werking.
SFIC
Daarnaast bestaat er sinds 2008 een Strategic Forum for International S&T Cooperation (SFIC). Met het forum wil de EU internationale onderzoekssamenwerking stimuleren door mogelijke gezamenlijke initiatieven met derde landen te identificeren. Het forum is een partnerschap tussen de Commissie en de lidstaten en vormt een configuratie van het European Research Area and Innovation Committtee (ERAC).
Laatste ontwikkelingen
- In mei 2026 heeft de Raad Concurrentievermogen van de EU een Commissievoorstel voor een eerste EU-kader voor wetenschapsdiplomatie aangenomen.
- In juli 2026 heeft Japan zich officieel geassocieerd met Horizon Europe, het EU-programma voor onderzoek en innovatie. Daarmee wordt Japan, met 123 miljoen inwoners, het grootste geassocieerde land tot nu toe.
- Zwitserland is vanaf november 2025 weer volledig met verschillende EU-programma’s. Het land mag sindsdien weer deelnemen aan Horizon Europe, Euratom Research and Training, ITER/Fusion for Energy (F4E), Digital Europe, Erasmus+ en EU4Health.
- Egypte is als tweede Afrikaanse land (na Tunesië) sinds oktober 2025 officieel geassocieerd met Horizon Europe. De samenwerking met Egypte bevordert onderzoek op watermanagement, duurzame landbouw en voedselzekerheid.
- Begin 2026 hebben de EU en India hebben hun gezamenlijke strategische agenda voor 2030 opgesteld. Ook zijn verdere verkennende gesprekken gevoerd over de associatie van India met Horizon Europe.
- Vanaf januari 2027 zullen Australische organisaties als volwaardige partners meedoen aan Pijler II-projecten van Horizon Europe op onder andere klimaat, digitale innovatie, gezondheid en de bio-economie.
Laatste update: 3 augustus 2026
Global Approach als overkoepelende strategie
Internationale samenwerking vormt een belangrijk onderdeel van het Europese wetenschapsbeleid. Carlos Moedas, voormalig Europees commissaris voor Onderzoek, Wetenschap en Innovatie, maakte van “Open to the world” een van zijn drie prioriteiten. Daarmee bouwde hij voort op de Europese strategie ‘Enhancing and focusing EU international cooperation in research and innovation’. Met deze strategie wilde de Commissie in 2012 de positie van Europa als kenniscontinent onderstrepen en versterken. De huidige Commissie bouwt met de Global Approach weer voort op deze eerdere strategieën. Deze ‘mondiale benadering’ voor onderzoek en innovatie bepleit het promoten van multilateralisme en openheid in internationale samenwerking, op basis van wederkerigheid, een gelijk speelveld en respect voor fundamentele waarden. De Raad heeft de mondiale benadering verwelkomd en daarbij het belang van strategische autonomie benadrukt.
Nieuw kader voor wetenschapsdiplomatie
Parallel hieraan heeft de Commissie begin 2026 het beleid rond wetenschapsdiplomatie en onderzoeksveiligheid verder uitgewerkt, onder meer met een voorstel voor een Raadsaanbeveling over een EU-kader voor wetenschapsdiplomatie. Het kader, dat in mei 2026 aangenomen is door de Raad, moet lidstaten en belanghebbenden begeleiding op dit onderwerk en coördinatie bieden via strategische en ondersteunende maatregelen op EU-niveau. De vijf kerndoelen van het kader omvatten: de bescherming van democratische waarden en technologische soevereiniteit, versterking van de wetenschappelijke positie van de EU, bevordering van vertrouwen in wetenschap, inzet voor vrede en mensenrechten, en bijdrage aan de VN-duurzaamheidsdoelen (SDG's). De instellingen beogen hiermee ook de wereldwijde impact van EU-waarden zoals vrijheid, democratie, gelijkheid en de rechtstaat te beschermen en bevorderen.
Kaderprogramma’s als open instrument
Het kaderprogramma voor onderzoek en innovatie geldt als een belangrijk instrument voor internationale onderzoekssamenwerking. Door het programma open te stellen voor partners van buiten de EU kan men internationale projecten financieren. Het zevende kaderprogramma (KP7) stimuleerde internationale samenwerking op het hele spectrum van activiteiten. Horizon 2020 zette deze trend voort en stelde deelname open voor de hele wereld, mits landen aan bepaalde criteria voldeden. Zo bood Horizon 2020 toegang tot onder andere kandidaat-lidstaten, potentiële kandidaat-lidstaten, landen geassocieerd met KP7 en geselecteerde derde landen. Horizon Europe breidt de criteria uit, waardoor het mogelijk wordt voor landen met excellent onderzoek en innovatie om zich te associëren met Horizon Europe. Dit sluit aan bij de ambities van de Commissie om het programma meer open te stellen voor de rest van de wereld.
Gerichte bilaterale verdragen en associatie
Met gerichte Science & Technology (S&T) overeenkomsten wil de Commissie onderzoekssamenwerking met derde landen mogelijk maken. Deze overeenkomsten vormen een kader om gemeenschappelijke belangen, prioriteiten en obstakels te inventariseren. Zo voert de Commissie bijvoorbeeld beleidsdialogen over wederkerige toegang tot financiering, mechanismes voor cofinanciering of de bescherming van intellectueel eigendom. De EU heeft bilaterale S&T-overeenkomsten gesloten met een aantal individuele landen en regio’s, zoals Canada en de Zuidoost-Azië. De hechtste vorm van bilaterale samenwerking zijn de associatieverdragen. Deze verdragen verlenen instellingen uit derde landen nagenoeg dezelfde regels voor deelname aan het kaderprogramma als instellingen uit de EU. Na langdurig politiek gesteggel tussen de Europese Commissie en het Verenigd Koninkrijk werden in november 2023 de laatste barrières weggenomen voor Britse associatie. De gemaakte afspraken traden op 1 januari 2024 in werking.
SFIC
Daarnaast bestaat er sinds 2008 een Strategic Forum for International S&T Cooperation (SFIC). Met het forum wil de EU internationale onderzoekssamenwerking stimuleren door mogelijke gezamenlijke initiatieven met derde landen te identificeren. Het forum is een partnerschap tussen de Commissie en de lidstaten en vormt een configuratie van het European Research Area and Innovation Committtee (ERAC).
